KORONAWIRUS W SZKOLE W PYTANIACH I ODPOWIEDZIACH – 14 PROBLEMÓW

pytania dyrektorów w czasie pandemii

Eksperci odpowiadają na pytania i problemy związane z kształceniem na odległość, wypłatą wynagrodzeń, prowadzeniem dokumentacji szkolnej. Zapoznaj się z ważnymi wskazówkami! Zapraszamy też do zadawania swoich pytań!

 

PROBLEM 1. Zajęcia w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym

Czy można zawiesić zajęcia w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym?

Specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy nie jest objęty zawieszeniem działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej. Zawieszenie nie obejmuje bowiem:

  • przedszkoli i szkół specjalnych zorganizowanych w podmiotach leczniczych i jednostkach pomocy społecznej;
  • przedszkoli i szkół specjalnych funkcjonujących w specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych;
  • szkół specjalnych funkcjonujących w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii;
  • szkół w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich oraz szkół przy zakładach karnych i aresztach śledczych (§ 2 ust. 2 rozporządzenia MEN z 11 marca 2020 r.).

W tym zakresie jednak zawieszenie może nastąpić na ogólnych zasadach. Dyrektor za zgodą organu prowadzącego, może zawiesić zajęcia na czas oznaczony, jeżeli wystąpiły na danym terenie zdarzenia, które mogą zagrozić zdrowiu uczniów (wychowanków). O zawieszeniu tym należy powiadomić organ prowadzący (§ 18 rozporządzenia MENiS z 31 grudnia 2002 r.).

PROBLEM 2. Zajęcia dla dziecka z orzeczeniem

Rodzic przyprowadził do szkoły dziecko z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego i zażądał przeprowadzenia z nim zajęć? W szkole zajęcia są zawieszone. Czy żądanie należy zrealizować?

Jak wskazuje komunikat MEN: "Na wniosek rodzica ucznia z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego z Twojej szkoły, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, masz obowiązek zorganizowania mu opieki". Zauważmy jednak, że kwestia ta nie została uregulowana ani w specustawie ani w rozporządzeniu dotyczącym zawieszenia funkcjonowania jednostek oświaty.

Zaś sam komunikat MEN nie jest jeszcze źródłem prawa. Nie ma zatem podstaw, by spełnić żądanie rodzica. Obowiązek realizacji zajęć dotyczy jedynie niektórych przedszkoli i szkół specjalnych.

PROBLEM 3. Zwołanie posiedzenia rady pedagogicznej

Czy w związku z zawieszeniem zajęć mogą odbywać się w szkołach zaplanowane wcześniej posiedzenia lub szkolenia rad pedagogicznych?

W rozporządzeniu MEN z 11 marca 2020 r. wyjaśniono, że czasowe ograniczenie funkcjonowania jednostek systemu oświaty polega na zawieszeniu prowadzenia działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej. Nie jest to więc zamknięcie zakładu pracy. Szkoła jako zakład pracy nadal funkcjonuje, ale nie realizuje zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych. Nie jest natomiast wykluczone realizowanie innych zadań, typowo organizacyjnych. Do takich zadań zalicza się prowadzenie posiedzeń rady pedagogicznej.

Teoretycznie w okresie zawieszenia można organizować posiedzenia rad pedagogicznych. Niemniej jednak jest to odradzane z uwagi na duże ryzyko ewentualnego zarażenia.

PROBLEM 4. Realizacja podstawy programowej

Czy nauczyciel w czasie kwarantanny ma dalej realizować podstawę programową czy utrwalać lub rozszerzać wprowadzone do tej pory tematy?

Z wydanego rozporządzenia MEN wynikałoby, że szkoła nie powinna realizować żadnych zadań dydaktycznych. Zauważmy jednak, że MEN sam promuje e-learning, a więc zachęca do prowadzenia działań dydaktycznych. Intencją ustawodawcy było tu więc wyłączenie stacjonarnej działalności dydaktycznej szkoły. Wobec tego należy przyjąć, że w trakcie zawieszenia nauczyciele powinni nadal realizować podstawę programową (żaden przepis wprost nie nakazuje wstrzymania tej realizacji).

PROBLEM 5. Wystawianie zagrożeń dla uczniów

W związku z zawieszeniem zajęć dydaktycznych pojawił się problem z przekazaniem uczniom klas maturalnych liceum i ich rodzicom informacji o zagrożeniu oceną niedostateczną. Czy nauczyciele mogą wystawić takie zagrożenia?

W wydanym rozporządzeniu MEN z 11 marca 2020 r. wyjaśniono, że czasowe ograniczenie funkcjonowania jednostek systemu oświaty polega na zawieszeniu prowadzenia działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej. Nie jest to więc zamknięcie zakładu pracy. W ramach zadań dydaktycznych mieści się ustalanie zagrożeń.

PROBLEM 6. Czas pracy dyrektora

Czy dyrektor w okresie zawieszenia musi przebywać przez 8 godzin dziennie w szkole?

Żaden przepis nie obliguje dyrektora do pozostawania w pracy np. przez 8 godzin pracy. Specyfika czasu pracy nauczyciela wiąże się z tym, że w zakresie zajęć realizowanych bezpośrednio z uczniami i wychowankami czas ten podlega ewidencjonowaniu (art 42 ust. 2 pkt 1 i ust. 7a Karty Nauczyciela). W pozostałym zakresie jest to czas pracy o charakterze zadaniowym. Tym bardziej uwydatnia się to w przypadku dyrektora, który realizuje w większym zakresie obowiązki kierownicze. Tak więc dyrektor winien być rozliczany z realizacji jego obowiązków, a nie z tego, jak długo przebywa w szkole.

PROBLEM 7. Opłata z przedszkole publiczne

Czy opłata stała za publiczne przedszkole , która jest pobierana z góry, podlega zwrotowi bądź odliczeniu w następnym miesiącu dla rodzica czy jest bezzwrotna?

Opłaty za korzystanie z wychowania przedszkolnego w publicznych placówkach wychowania przedszkolnego prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz opłaty za korzystanie z wyżywienia w takich placówkach stanowią niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym, o których mowa w art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych (art. 52 ust. 15 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych).

Według stanowiska MEN w sprawie opłat za przedszkole „obowiązek ponoszenia opłat za korzystanie z wychowania przedszkolnego w wysokości określonej w uchwale rady gminy (która ustala stawkę godzinową za korzystanie z wychowania przedszkolnego) wynika wprost z przepisów o charakterze powszechnie obowiązującym i aktualizuje się z chwilą rozpoczęcia korzystania z tego świadczenia. Natomiast dyrektor przedszkola, w drodze czynności materialno-technicznych, dokonuje stosownego obliczenia miesięcznej należności wynikającej z liczby godzin, w których dziecko korzystało w danym miesiącu z wychowania przedszkolnego”.

Z powyższego stanowiska MEN wynika, że zadeklarowany przez rodziców czas korzystania przez dziecko z usług przedszkola nie powinien mieć wpływu na wysokość opłaty za wychowanie przedszkolne, zatem opłata zależy od faktycznego okresu korzystania przez dziecko z ww. usług w danym miesiącu.

Tym samym opłata za korzystanie z wychowania przedszkolnego pobrana z góry za okres zawieszenia zajęć powinna zostać zwrócona lub potrącona z kolejnych opłat - wybór rozwiązania zależy od ustaleń z rodzicami.

PROBLEM 8. Dotacje dla szkoły niepublicznej

Czy w związku z zawieszeniem zajęć szkoła niepubliczna otrzyma dotację? Brak uczniów w szkole nie pozwoli spełnić przesłanki do uzyskania 50% obecności, niemniej jednak nauczyciele są na podstawie umów o pracę, więc szkoła ponosi nadal koszty ich zatrudnienia.

Na podstawie   art. 26 ust. 2 i ust. 3 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych niepubliczne szkoły, w których nie jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki, od dnia 1 stycznia 2019 r. otrzymują dotację na każdego ucznia uczestniczącego w co najmniej 50% obowiązkowych zajęć edukacyjnych w danym miesiącu, z których uczeń nie został zwolniony. Dotacja zostanie wypłacona dla szkoły - pełna bez pomniejszania za okres obowiązkowego zamknięcia.

Okres zawieszenia zajęć w szkole, nie jest  uwzględniany w okresie, w którym jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki. Oznacza to, że okres zawieszenia nie spowoduje obniżenia frekwencji.

PROBLEM 9. Organizacja pracy pracowników niepedagogicznych

Jak powinna wyglądać organizacja pracy pracowników niepedagogicznych w okresie zawieszenia zajęć? Jakie przysługuje im wynagrodzenie?

Czasowe ograniczenie funkcjonowania jednostek systemu oświaty polega na zawieszeniu prowadzenia działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej. Nie jest to więc zamknięcie zakładu pracy. Oznacza to konieczność zaplanowania pracy także na stanowiskach niepedagogicznych. Niektórzy pracownicy pozostaną w szkole, z kolei niektórych będzie można skierować do pracy zdalnej, jeszcze innym trzeba będzie natomiast powierzyć inną pracę.

Na wielu stanowiskach istnieje konieczność wykonywania obowiązków w szkole, dotyczy to:

  • stanowisk administracyjnych – sekretarz szkoły, referent itp. (odbieranie i wysyłanie korespondencji, czy przyjmowanie ewentualnych interesantów),
  • stanowisk obsługowych – sprzątaczki, woźne, konserwator (w budynku szkolnym musi być utrzymany porządek i sprawność niektórych urządzeń).

Pracownicy ci pozostaną więc w szkole i będą za swoją pracę otrzymywać normalne wynagrodzenie.

PROBLEM 10. Dodatkowe środki ostrożności dla pracowników

Jakie środki ostrożności musi podjąć dyrektor i jakie dodatkowe wytyczne powinny być wprowadzone w stosunku do pracownika niepedagogicznego, który przychodzą do szkoły?

 

Jeżeli pracownik wykonuje swoje obowiązki w szkole, wówczas należy mu zapewnić:

  • środki higieny osobistej i dostęp do urządzeń higieniczno-sanitarnych (art. 233 Kodeksu pracy) – w szczególności środki do mycia rąk wysokiej jakości o właściwościach dezynfekujących;
  • napoje (§ 112 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy) – zwłaszcza niegazowaną wodę mineralną, której częste spożywanie pozytywnie wpływa na odporność;
  • systematyczną wentylację pomieszczeń pracy.

Pracownik powinien też zostać zobligowany do częstego mycia rąk, a także dezynfekowania miejsca pracy przed i po jej zakończeniu. Dodatkowe środki ostrożności powinny być zachowane przy kontaktach z innymi osobami np. rodzicami, którzy chcą załatwić sprawę w szkole.

Warto zalecić pracownikom, by nie podawali rąk na przywitanie a także, by starali zachowywać się odległość od innych osób np. interesantów.

Warto rozważyć też wprowadzenie dodatkowej przerwy w pracy, choćby na spożycie drugiego śniadania. W normalnej sytuacji pracodawca musi bowiem mieć zapewnioną przerwę w pracy trwającą co najmniej 15 minut, jeżeli jego dobowy wymiar czasu pracy pracownika wynosi co najmniej 6 godzin (art. 134 Kodeksu pracy). Wobec tego dodatkową przerwą byłaby:

  • pierwsza przerwa dla pracowników pracujących mniej niż 6 godzin dziennie,
  • druga przerwa dla pracowników pracujących dłużej.

Zwiększenie czasu wypoczynku pozwala na zregenerowanie sił, co w efekcie redukuje podatność na zachorowania.

PROBLEM 11. Praca zdalna

Do kogo z pracowników szkoły można zastosować przepisy o pracy zdalnej? Jak prawo reguluje wprowadzenie pracy zdalnej pracownikowi? Czy takim pracownikom należy się normalne wynagrodzenie?

Na niektórych stanowiskach możliwe jest wprowadzenie tzw. pracy zdalnej. Nie jest to jednak telepraca, o której mowa w Kodeksie pracy. Praca zdalna to nowe rozwiązanie prawne przewidziane w specustawie. Art. 3 tej ustawy przewiduje bowiem możliwość polecenia pracownikowi wykonywanie, przez czas oznaczony, pracy określonej w umowie o pracę, poza miejscem jej stałego wykonywania (de facto w domu pracownika).

Takie rozwiązanie znajdzie zastosowanie przede wszystkim w przypadku pracowników pracujących z dokumentacją jak np. księgowi - mogą oni swoje czynności wykonywać na swoich prywatnych komputerach a nawet na laptopach służbowych, które zabiorą do domu. Za taką pracę powinni oni otrzymywać normalne wynagrodzenie. W ramach pracy zdalnej można powierzyć także pracownikowi inne obowiązki, niż wynikające z jego zakresu czynności na podstawie art. 42 ust. 4 Kodeksu pracy,  o którym była mowa w akapicie powyżej.

Niestety przepisy nie wyjaśniają, w jaki sposób wprowadzić pracę zdalną. Z lakonicznego art. 3 możemy jednak wyprowadzić następujące wnioski:

  • wprowadzenie pracy zdalnej nie wymaga zmian w regulaminach pracy ani nawet w umowach o pracę,
  • nie jest wymagana zgoda pracownika,
  • wystarczy zwykłe polecenie służbowe dyrektora (dla celów dowodowych – najlepiej pisemne),
  • w poleceniu należy koniecznie sprecyzować okres wykonywania pracy zdalnej,
  • w ramach pracy zdalnej pracownik ma wykonywać obowiązki w ramach zakresu czynności dla jego stanowiska pracy (co do zasady).
  • w praktyce brak jest możliwości ewidencjonowania pracy zdalnej (należy postępować tak, jak w przypadku zadaniowego czasu pracy).

PROBLEM 12. Powierzenie innej pracy

Co należy zrobić z pracownikami, którzy ze względu na charakter swojej pracy, nie mogą jej wykonywać w czasie zawieszenia zajęć?

Zawieszenie funkcjonowania zajęć uniemożliwi wykonywanie pracy na niektórych stanowiskach. Chodzi tu przede wszystkim o pracowników stołówki tj. kucharki i intendentów. Skoro bowiem w szkole nie ma uczniów, to nie funkcjonuje też stołówka szkolna. Mamy zatem do czynienia z przestojem niezawinionym przez pracowników (art. 81 § 2 Kodeksu pracy).

Dyrektorowi pozostają wówczas 2 rozwiązania:

  • wysłać tych pracowników do domu (i wypłacać im za ten okres wynagrodzenie przestojowe),
  • powierzyć pracownikowi inną pracę (i wypłacać wynagrodzenie za tę pracę, ale nie niższe niż wynagrodzenie przestojowe, które pracownik dostałby, gdyby pracodawca wysłał go do domu) – art. 81 § 3 Kodeksu pracy.

Aby powierzyć inna pracę wystarczy wydać pracownikowi polecenie służbowe dotyczące wykonywania innej pracy w związku z przestojem. Polecenie dla celów dowodowych najlepiej wydać na piśmie, informując w nim o okresie, w którym ma on wykonywać inne obowiązki. Nie dokonuje się w związku z tym zmiany umowy o pracę. 

 

PRZYKŁAD
Pracownica jest zatrudniona na stanowisku pomocy kuchennej z wynagrodzeniem zasadniczym 2.800 zł (pracownica nie otrzymuje żadnych dodatków). W związku z zawieszeniem działalności szkoły osoba ta nie może dalej wykonywać swoich obowiązków. Dyrektor ma dwie możliwości:

  • wysłać pracownicę do domu (i wypłacać jej wynagrodzenie przestojowe – w kwocie 2 800 zł),
  • powierzyć pracownicy pracę np. na stanowisku sprzątaczki (choć sprzątaczka podlega niższej kategorii zaszeregowania, to jednak dyrektor musi jej za tę pracę płacić 2 800 zł).

 

PROBLEM 13. Zawieszenie działalności

Czasowe ograniczenie funkcjonowania jednostek systemu oświaty polega na zawieszeniu prowadzenia działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej (§ 3 rozporządzenia MEN z 11 marca 2020 r.). Co to jednak oznacza w praktyce?

Zawieszenie prowadzenia działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej nie jest równoznaczne z zamknięciem zakładu pracy. Szkoła jako zakład pracy nadal funkcjonuje, ale nie realizuje zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych. Nie jest natomiast wykluczone realizowanie innych zadań, typowo organizacyjnych (np. wypełnianie dokumentacji nauczania). Nauczyciele mogą te zadania realizować bez przeszkód. Dlatego nauczyciele są nie tyle gotowi do pracy, co pozostają do dyspozycji pracodawcy. Przypomina to nieco sytuację w okresie przerwy świątecznej, z tym zastrzeżeniem, że w okresie zawieszenia nie można realizować nawet zajęć opiekuńczych.

W konsekwencji pracownicy zachowują prawo do wynagrodzenia obliczanego tak jakby normalnie świadczyli pracę, przy czym nauczyciele nie zachowują prawa do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, których nie zrealizują w związku z zawieszeniem zajęć.

PROBLEM 14. Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe

Czy w związku z zawieszeniem zajęć nauczyciele zostaną pozbawieni wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe?

Nauczycielowi przysługuje wynagrodzenie za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe, tylko i wyłączenie wtedy, gdy był gotów do ich wykonywania, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących szkoły (art. 81 § 1 Kodeksu pracy). W konsekwencji przesłanką istnienia prawa do wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy jest pozostawanie w gotowości do wykonywania pracy w szkole, przez co należy rozumieć:

  • istnienie zamiaru wykonywania pracy,
  • istnienie realnej możliwości jej wykonywania,
  • uzewnętrznienie woli jej świadczenia,
  • pozostawanie w dyspozycji pracodawcy przez cały czas niemożności wykonywania pracy – z reguły w szkole lub w innym miejscu wyznaczonym przez dyrektora.

Wskazane przesłanki muszą być spełnione łącznie, by nauczyciel zachował prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe.

Z uwagi na decyzję MEN o zawieszeniu zajęć w szkołach, nie istnieje realna możliwość wykonania pracy w godzinach ponadwymiarowych. Zawieszenie działalności szkół i placówek oznacza, że nie ma w tym okresie zaplanowanych zajęć dydaktycznych, a więc nie ma realnej możliwości wykonania pracy w godzinach ponadwymiarowych.

 

Podstawa prawna: